Mục Lục (Giáo trình Tiếng Trung)
| Lời nói đầu | 01 |
| Bảng viết tắt thuật ngữ ngữ pháp | 30 |
| CHƯƠNG 1: 汉语拼音 Phiên âm tiếng Trung | 02 |
| Bài 1 | Cấu tạo âm tiết tiếng Trung |
| Thanh mẫu – Vận mẫu | |
| Thanh điệu | |
| Bài tập ngữ âm | |
| CHƯƠNG 2: 韵母、声调和发音规则 Vận mẫu, thanh điệu và quy tắc phát âm | |
| Bài 2 | Vận mẫu |
| Quy tắc viết phiên âm | |
| Quy tắc biến điệu | |
| CHƯƠNG 3: 汉语拼音综合练习 Bài luyện tổng hợp bằng phiên âm | |
| Bài 3 | Thanh mẫu |
| Vận mẫu | |
| Thanh điệu | |
| Biến điệu của thanh 3 | |
| Biến điệu của “不” | |
| Mẫu câu thường dùng trên lớp học | |
| CHƯƠNG 4: 汉字写法 Cách viết chữ Hán | |
| Bài 4 | Các nét cơ bản của chữ Hán |
| Quy tắc viết chữ Hán | |
| 214 bộ thủ trong tiếng Trung (Giới thiệu các bộ thủ thường gặp) | |
| Tập viết các nét | |
| Bài 5 + Bài 6 | 你好 Xin chào |
| Từ mới | |
| Ngữ pháp (Cách dùng của “们”, “什么/shénme/: Cái gì?”, phân biệt “吗/ma” và “不/bù”) | |
| Hội thoại giao tiếp | |
| Bài tập | |
| Luyện nghe | |
| Luyện nghe mở rộng | |
| Bài 7 + Bài 8 | 谢谢,对不起, 你是哪国人? Cảm ơn, Xin lỗi, Bạn là người nước nào? |
| Từ mới | |
| Ngữ pháp (Câu vị ngữ động từ, Câu vị ngữ tính từ, Cách dùng của “呢”) | |
| Hội thoại giao tiếp | |
| Bài tập | |
| Luyện nghe | |
| Luyện nghe mở rộng | |
| Bài 9 + Bài 10 | 年龄和工作 Tuổi tác và công việc |
| Từ mới | |
| Ngữ pháp (Cách hỏi tuổi, nghề nghiệp, Mẫu câu hay mở rộng) | |
| Hội thoại giao tiếp | |
| Bài tập | |
| Bài tập mở rộng | |
| Luyện nghe mở rộng | |
| Bài 11 + 12 | 面包多少钱一个? Bánh mỳ bao nhiêu tiền 1 cái? |
| Bài 13 + 14 | 欢迎你来我家玩儿 Hoan nghênh bạn đến nhà tôi chơi |
BÀI 1: 汉语拼音
Bài 1: Bảng Phiên âm Tiếng Trung
Mục tiêu bài học
- Giới thiệu nội dung khóa học, cách học và kiểm tra.
- Ngữ âm:
- Khái quát hệ thống phiên âm tiếng Hán
- Học thanh mẫu và thanh điệu
- Biết phiên âm tên tiếng Trung của mình phát âm chuẩn.
Làm quen và luyện khẩu hình phát âm chuẩn.
I. CẤU TẠO ÂM TIẾT TIẾNG TRUNG
Một âm tiết thường do thanh mẫu (giống phụ âm đầu), vận mẫu (giống phần vần) và thanh điệu (giống dấu) tạo thành.
Ví dụ âm hǎo (好) : âm tiết này có h là thanh mẫu, ao là vận mẫu, phía trên vận mẫu có kí hiệu thanh điệu là thanh 3
(Minh họa sơ đồ: Thanh mẫu (h)
→→hǎo
→→Thanh điệu (thanh 3); hǎo
→→Vận mẫu (ao))
Lưu ý: Một số âm tiết, không có thanh mẫu, chỉ có vận mẫu và thanh điệu.
Hoạt động: Cô giáo giới thiệu tên tiếng Trung của các bạn trong lớp.
(Hình ảnh minh họa khẩu hình)
II. THANH MẪU – PHỤ ÂM ĐẦU
| Phiên âm | Cách đọc tiếng Việt | Nhóm phát âm |
| b | p | Âm hai môi |
| p | p – bật hơi | |
| m | m | |
| f | ph | |
| d | t | Âm đầu lưỡi |
| t | th – bật hơi | |
| n | n | |
| l | l | |
| g | c | Âm gốc lưỡi |
| k | kh – bật hơi | |
| h | h | |
| j | ch | Lưỡi thẳng sau chân răng dưới |
| q | c | ch – bật hơi |
| x | s | x |
| zh | tr | Âm uốn lưỡi |
| ch | tr – bật hơi | |
| sh | s – bật hơi | |
| r | r |
IV. THANH ĐIỆU
Hán ngữ có bốn thanh điệu: thanh một, thanh hai, thanh ba, thanh bốn. Cụ thể như sau:
| Thanh điệu | Thanh một | Thanh hai | Thanh ba | Thanh bốn |
| Trị số | 55 | 35 | 211 | 51 |
| Điều hiệu | – | / | ∨∨ | \ |
Tiếng Hán có sự khác biệt về ý nghĩa của thanh điệu. Ví dụ:
- bā (Thanh 1): 八 (tám)
- bá (Thanh 2): 拔 (nhổ)
- bǎ (Thanh 3): 把 (cầm)
- bà (Thanh 4): 爸 (bố)
- yán (Thanh 1): 烟 (khói)
- yán (Thanh 2): 盐 (muối)
- yán (Thanh 3): 演 (diễn)
- yàn (Thanh 4): 雁 (nhạn)
IV. PHỤ ÂM
Phụ âm là âm đầu của tiết tố tiếng Hán. Ví dụ: shēng mǔ biǎo (“biểu thanh mẫu”), trong đó sh, m, b là các phụ âm đầu của tiết tố. «Hán ngữ Pīnyīn phương án» có 21 phụ âm.
| Phụ âm | Phát âm | Đọc âm |
| Âm hai môi: b p m | bo po mo | |
| Âm bật hơi: f | fo | |
| Âm đầu lưỡi: d t n l | de te ne le | |
| Âm gốc lưỡi: g k h | ge ke he | |
| Âm mặt lưỡi: j q x | ji qi xi | |
| Âm đầu lưỡi chân răng: zh ch sh r | zhi chi shi ri | |
| Âm uốn lưỡi: z c s | zi ci si |
Scanned by Tiếng Trung QTEDU
序 言
学习第二语言,按说应该做到听、说、读、写“四会”,由于学习目的不同,对“四会”也会有不同的要求,但无论要求有多大差异,“说”总是根本。“说”的物质基础是语音,了解所学语言的语音特点,能够熟练掌握,才能说得顺畅流利。汉语语音结构简单明了,对外汉语的语音教学框架比较容易设计,这是提高学生说的能力十分有利的条件。但是,我们过去并没有充分利用这有利条件充实语音教学,一些对外汉语教学的时间压缩到最低限度,变得“只有骨头没有肉”,教起来干巴巴,听起来索然寡味。受母语干扰产生洋腔洋调是学说任何一种外语都必然要经历的过程,在初学阶段有计划、有针对性地加以纠正,往往能收到事半功倍的效果。反之听之任之,已经形成错误的发音习惯,积习难改,再要想纠正,就十分困难了。
语音学习和词汇、语法不同,主要不是靠分析和记忆,而是靠听辨和模仿。首先耳朵要能听辨,然后发音器官要会模仿,最后,在不断模仿的过程中养成新的发音习惯。最后一个阶段需要的时间最长,在这阶段很容易不自觉地受母语干扰使得模仿走了样,如果没有人随时提醒,成了习惯,就形成了洋腔洋调。对外汉语教学一般都是从语音教
1
QT Education 学而优
Scanned by Tiếng Trung QTEDU
汉语正音教程
学开始,语音教学的开始阶段都是把教学集中在提高学生听辨和模仿能力,都要系统地学习声母、韵母和声调等汉语语音知识,让学生了解和掌握汉语的语音框架,能听辨,会模仿。但是,到了需要养成新的发音习惯的阶段,学习重点一般都已经转到语法和词汇,学生这时很容易放松语音学习,就更需要教师运用汉语语音知识为他们总结出哪些音容易受到母语的干扰,在养成发音习惯的过程中有针对性地把这些干扰排除掉。
若江近年来为北京大学外国留学生开设“汉语正音”课,主要的对象就是已经学过一些汉语但发音还不太准确的留学生,在他们即将形成新的发音习惯阶段,有计划地引导他们发现自己发音方面的问题,用多种练习方式纠正因母语干扰而产生的错误发音。这门课自开设以来,一直很受学生欢迎。现在若江把她经过多次修改补充才完成的这门课的讲义交付出版,对提高当前对外汉语语音教学水平,无疑将能起到重要的推动作用。
这部教材的最大特点是有很强的针对性,编者在“前言”中提出力求体现“对症下药、有的放矢”的原则,可以说是本书编写的一条主线,正文前的“语音状况调查表”则是全书的纲,目的就是找寻学生的“症”和“的”,找对了“症”和“的”,才有可能药到病除,矢不虚发。正文除第一节“汉语拼音基本知识”是复习性质的以外,其余各节都有其相对独立性,哪些先学,哪些后学,哪些可以不学,都要根据“语音状况调查表”的调查结构来决定,重点在解决实际问题,并
2
QT Education 学而优
Scanned by Tiếng Trung QTEDU
序 言
不要求知识的系统性,这是这部教材和其他语音教材的最大不同处。
分清层次,不断循环,是这部教材另一突出特点。每一节都分为若干层次,从“常见错误”“纠正方法”开始,经过听辨和朗诵几个循环,到“加强听辨能力”“实践检验”结束,各节的层次少的有六七个,多的可达十二三个,听辨和朗读是所分各层次的主要内容,有的还加上背诵,要求学生在纠正错误发音时反复听辨,反复朗读和背诵。把提高听辨能力放在层次中的突出位置,确实找到了“正音”的关键所在,音发不准,往往是因为听不准,听辨能力提高了,模仿能力一般也必然会随着提高,通过朗读和背诵不断训练更准确的模仿能力,才能培养成正确的发音习惯。这种训练方法最好能在教师指导下进行,如果没有教师,两个人互帮互学,同样也能提高,不过效果要差一些。
总之,这是一部很有特色的语音教材,是语音教学的一次很有意义的尝试,从近几年的教学效果看,可以说是一次相当成功的尝试。我愿意把它推荐给关心对外汉语教学的朋友们,尤其是正在教外国朋友初级汉语的老师们,希望能引起大家对语音教学的重视,共同把语音教学向前推进一步。
林 焘
2005年6月于北京大学燕南园
3
QT Education 学而优
前 言
外语学习一般是从语音开始的。语音学习不是一件很容易的事情,不可能一蹴而就,特别是成年人往往需要经历一个学习模仿、矫正适应、习惯成自然的变化过程。
本书是一部专门帮助学习者纠正汉语语音偏误,训练纯正汉语语音的教材,适用于已经学习过一些汉语,但是汉语发音还不准确或不太标准,并希望改变语音状况的母语非汉语的学习者。
本教材在编写中力求体现如下特点:
一、对症下药,有的放矢。本教材在吸收前人研究成果的基础上,整理归纳了多年以来搜集到的留学生语音偏误材料,以问题为线索,凸显正音重点。本教材主张具体教学从查找问题入手,争取让每一位学习者都先了解自己的语音症结,然后再进行有意识的正音训练。
二、音理领先,自觉正音。本教材强调在理解的基础上进行正音。在音理讲解中通过图形或语音对比等方式,重点说明不同语音、正误语音间的差异,以此为前提,帮助学习者体会差别、认识偏误,自觉纠正。
三、材料丰富,强化训练。本教材针对各种语音问题,安排了大量的训练材料。这是因为要将语音知识转化为熟
1
QT Education 学而优
Scanned by Tiếng Trung QTEDU
汉语正音教程
练的技能,必须以一定数量的训练、实践作为保证。成年人的发音习惯已经定型,在学习第二语言的语音时,只有对口腔肌肉进行强化训练,才能逐渐形成自然的反应能力。
我多年来教授“汉语正音”课程,本教材是在教学过程中不断修改完成的。2004年蔡云凌老师在教授此课后,建议增加一些内容。经蔡云凌老师同意,将其编写的内容加入本教材的第九节,并增加了【跟读背诵】一个练习栏目,在此谨表谢忱。书中的口腔舌位图,主要参考了周殿福、吴宗济先生的《普通话发音图谱》,特向二位前辈深表谢意。
本书编著成稿时,承蒙王理嘉教授审阅,提出了宝贵意见;又蒙八十高龄的林焘教授为本书作序,使我深受感动。本教材在编写过程中,一直得到北大出版社副总编郭荔女士的关心和鼓励,责任编辑张进凯先生付出了艰辛的劳动,在此一并致以诚挚的谢意。
编者
2005年6月
2
QT Education 学而优